Tôi không bao giờ có tư cách để bàn luận về những gì đã xảy ra trong quá khứ. Nó tàn độc như thế nào, nó đáng sợ ra sao thì chỉ có người từng trải qua mới có thể thấu được. Nhưng nào những sách vở, những báo chí, những thông tin chỉ cho tôi được biết về việc thắng và việc thua trong những cuộc chiến, hay tôi tạm gọi đó là lớp vỏ chiến tranh. Cái hồn bên trong vô tình bị bỏ rơi và không chỉ mình tôi mà rất nhiều người khó có thể tiếp cận được. Âu đó cũng là cái bản chất tự nhiên của loài người: cái đẹp đẽ sẽ dễ làm dịu dàng lòng người hơn những thứ xấu xí. Cái hồn của chiến tranh, đơn giản và nhân bản hơn nhiều so với những vốn từ hoa mĩ trên trang giấy ấy.
Tuy vậy, người trẻ bây giờ họ thông thái lắm. Họ không những biết rõ chiến tranh mà đôi khi còn thèm muốn nó như một con thú đói khát. Họ điên cuồng cắn xé nhau, bác bỏ nhau để đem cái thông tin mà họ tôn sùng đến khai phá cho trí óc những người khác. Họ cùng nhau lập những đoạn phóng sự, những cuộc viếng thăm trang trọng và danh giá để đòi hỏi những câu trả lời từ các cựu chiến binh.
“Chuyện gì đã xảy ra?”
“Ông cảm thấy thế nào?”
Tẻ nhạt và vô vị.
Câu hỏi vì sao ít khi được đề cập đến: vì nó không đẹp hay vì xã hội không cần những lý do tầm thường và mất đi tính anh hùng của cuộc chiến?
– Ông đi lính vì bà. Ông đi thì có khi giết được 1 thằng giặc, chứ không thì thằng giặc đó chắc chắn bắn chết cả ông với bà. Tụi nó lúc đó đến gần làng lắm rồi – từ một người đàn ông đã mất thính giác một bên tai.
– Nhà tao lúc đó nghèo lắm, trong nhà chả còn gì để ăn. Đi lính thì may ra người ta phát cho ít thức ăn để tao đem về cho mẹ tao ăn chung. Đi thì chết, không đi cũng chết nên thà chết no còn hơn chết đói.
Chỉ khi đối mặt với người thân hay người bạn chung chiến tuyến họ mới dám thổ lộ như vậy. Chính dự luận và con mắt soi xét của xã hội đã giết đi cái hồn của cuộc chiến: vì cuộc cách mạng của lịch sử không giống với cuộc cách mạng của con người.
Những thế hệ thương binh đang dần rời xa và lãng quên tính nhân bản ấy của cuộc chiến. Không còn là vấn đề thời gian để lớp vỏ kia có thể hoàn toàn lấn át cái hồn. Nhưng tinh thần là thứ bất diệt và tôi mãi tin vào điều đó.
Tri ân ngày thương binh liệt sĩ Việt Nam.